گفت و گوهای بین افغانی؛ چشم انداز مبهم

مذاکرات بین افغانی میان دولت افغانستان و گروه طالبان، نهایتاً پس از مدت‎ها تلاش و انتظار، روز شنبه ۲۲ شهریور ماه مطابق با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۰ در شهر دوحه پایتخت قطر آغاز شد.
مهر ۱۳۹۹
مجتبی روزبهانی

مذاکرات بین افغانی میان دولت افغانستان و گروه طالبان، نهایتاً پس از مدت‎ها تلاش و انتظار، روز شنبه 22 شهریور ماه مطابق با 12 سپتامبر 2020 در شهر دوحه پایتخت قطر آغاز شد. براساس توافق ‎نامه صلح دولت ایالات‏ متحده آمریکا با طالبان (دوحه – 29 فوریه 2020)، قرار بود مذاکرات بین افغانی در روز 21 اردیبهشت ماه آغاز شود، لیکن به دلیل وجود مشکلات بر سر راه اجرای مفاد توافق ‎نامه صلح دوحه، نشست آغازین این مذاکرات پاسخ با تأخیر برگزار شد.

توافق‎ نامه صلح آمریکا و طالبان مبنا و مانع شروع مذکرات

دولت آمریکا درحالی مجبور به امضای توافق ‎نامه صلح با گروه طالبان شد که در جنگ 19 ساله خود در افغانستان، در پیروزی نظامی‌بر این گروه ناکام مانده بود. مذاکره مستقیم آمریکا با طالبان، یک پیروزی بزرگ برای طالبان ارزیابی شد. مفاد موافقت‎ نامه صلح دوحه میان دولت آمریکا و گروه طالبان از این پیروزی حکایت دارد.

در توافق‎ نامه دوحه، دولت آمریکا تعهدات مهمی را پذیرفت. مهم‏ترین این تعهدات، آزادی پنج هزار زندانی طالبان ازسوی دولت افغانستان در مقابل رهایی یک‏ هزار نیروی امنیتی و نظامی دولت افغانستان توسط طالبان به عنوان پیش ‏شرط شروع مذاکرات بین افغانی بود. دولت افغانستان در متن مذاکرات دولت آمریکا با طالبان حضور نداشت و طرف آمریکایی حتی در پذیرش تعهدات مذکور مشورت و هماهنگی قبلی با دولت افغانستان به عمل نیاورده بود. بنابراین دولت افغانستان علی‎ رغم علاقه ‏مندی به برقراری امنیت و آتش‏ بس در کشور، تمایلی به آزادی زندانیان طالبان براساس فهرستی که این گروه به واشنگتن ارائه داده بود نداشت. در طرف مقابل، طالبان نیز در آزادی افراد مدنظر دولت تعلل ورزید. در مراحل پایانی تبادل زندانیان مخالفت برخی کشورهای مؤتلف با آمریکا همچون فرانسه و استرالیا با آزادی عناصر خطرناک طالبان که سابقه جنایت علیه نیروها و اتباع این کشورها را در پرونده خود داشتند، در طولانی شدن روند مبادله زندانیان مزید بر علت شد.

پذیرش مذاکره مستقیم با طالبان بدون حضور دولت افغانستان، پذیرش حکومت اسلامی جدید در دوره پس از مذاکرات بین افغانی ازسوی دولت آمریکا، عدم پذیرش توقف خشونت‎ها حمله به نیروهای دولتی و برقراری آتش ‏بس توسط طالبان، مسکوت ماندن موضوعاتی مانند حقوق زنان، حقوق اقوام و اقلیت‎ های مذهبی و آزادی‎ های مدنی در توافق ‎نامه صلح دوحه، از جمله مواردی است که به استناد آن ‎ها می ‏توان توافق‎ نامه صلح بین آمریکا و گروه طالبان را آغازی بر پایان روند بن و موافقتنامه ‏ای دانست که در سال 2001 با حمایت جامعه بین‌ المللی در شهر بن آلمان به امضا رسید.

موقعیت و مواضع دولت افغانستان و طالبان در مذاکرات

 امضای موافقت‎ نامه صلح با دولت آمریکا و احساس پیروزی طالبان بر آمریکا و متحدین آن در جنگ 19 ساله، موقعیت طالبان را در صحنه داخلی افغانستان و عرصۀ بین ‏المللی بهبود بخشیده است. ازاین‎ رو طالبان از موضعی قوی‏تر و با لحنی سخت‏ تر خواسته ‏های خود را مطرح کرده و دولت افغانستان را مورد خطاب قرار می‎دهد.

در صحنه نظامی، توافق نامه صلح آمریکا و طالبان توازن را به نفع طالبان تغییر داده است. به تصریح زلمی خلیل زاد نماینده ویژه آمریکا در امور صلح افغانستان، طالبان در توافق ‎نامه دوحه هیچ تعهدی مبنی ‏بر توقف حملات علیه نیروهای دولتی و مواضع آن‎ها نپذیرفته است. پذیرش کاهش و خروج غیرمسئولانه نیروهای آمریکایی از افغانستان و آزادی 5 هزار نیروی مجرب، کار آزموده و باانگیزه که آن‎ها را براساس توافق‎ نامه صلح دوحه در اختیار طالبان قرار داده است، شرایط را در صحنه نظامی‌به نفع این گروه تغییر داده است. بنابراین عملیات طالبان در داخل افغانستان نه ‎تنها متوقف نشده، بلکه درگیری ‏ها و خشونت‏ ها شدت بیشتر و دامنه گسترده‏ تر یافته است.

در سوی‏ یگر، پس از قریب یک‎ سال از انتخابات ریاست‎ جمهوری، دولت جدید افغانستان تاکنون تشکیل نشده است و علی‎ رغم امضای توافق‎ نامه سیاسی میان رهبران این دولت، هنوز در مورد ترکیب دولت و چگونگی تشکیل شورای عالی مصالحه ملی اختلاف نظر وجود دارد.

در چنین شرایطی دولت افغانستان هدف خود از شروع مذاکرات بین افغانی را برقراری آتش ‏بس در مرحله اول اعلام کرده، درحالی‏که طالبان ایجاد یک نظام اسلامی مورد قبول همه مردم افغانستان در افغانستانی مستقل و پیشرفته را مطرح کرده است. طالبان برقراری آتش ‏بس را نتیجه توافقات دو طرف در مذاکرات بین افغانی می ‏داند و نه پیش‏ شرطی برای رسیدن به توافق.

فشار آمریکا برای دستیابی به توافق

مذاکرات بین افغانی جاری به دنبال توافق ‎نامه صلح آمریکا و طالبان و با فشار دولت ایالات ‏متحده بر طرف ‏های افغانی، به‏ ویژه دولت افغانستان آغاز شده است. بسیاری از تحلیل‏گران در داخل و خارج از افغانستان اشتیاق آمریکا برای به نتیجه رساندن مذاکرات کنونی را ناشی از نیاز دولت ترامپ به کسب موفقیت هایی در عرصۀ سیاست خارجی به منظور بهره ‏برداری در انتخابات ریاست‏ جمهوری افغانستان ارزیابی کرده اند. ازاین ‎رو اساس هدف تحرکات و رفتار ماه ‏های اخیر آمریکا در رابطه با روند صلح افغانستان، بیشتر حفظ و تأمین منافع دولت آمریکا و نه افغانستان است.

دولت آمریکا به دنبال امضای توافق ‎نامه صلح با گروه طالبان فشار زیادی را بر دولت وارد آورد تا تمامی‌پنج هزار زندانی طالبان را آزاد کنند و در این جهت برای وادار کردن دولت افغانستان به اجرای برنامه مبادله زندانیان با طالبان، حتی اعطای کمک یک میلیارد دلاری خود به افغانستان را متوقف ساخت.

برخی از تحلیل‏گران در افغانستان دولت ترامپ در آمریکا را متهم به جانب داری از طالبان به منظور حفظ منافع خود ازطریق فشار برای شروع مذاکرات بین افغانی می ‏کنند. دراین‎ راستا اظهارات بحث‎ برانگیز زلمی خلیل‏ زاد نماینده ویژه آمریکا در امور صلح افغانستان مبنی‎ بر اینکه «آمریکا برای آوردن نیروهایش به افغانستان به اجازه کسی نیاز نداشت و اکنون نیز برای خروج این نیروها به اجازه کسی نیاز ندارد» ازسوی تحلیل‎گران به معنای نفی استقلال افغانستان و تأییدی بر دیگاه طالبان مبنی ‏بر غیرمستقل بودن دولت افغانستان ارزیابی شد. 

 بااین‎ حال، از آنجا که چنین رفتاری بیانگر شکست آمریکا در عرصۀ نظامی در جنگ با طالبان نیز تحلیل می‌ شود، چنین به نظر می‌رسد که میان سیاست‏مداران و نظامیان آمریکایی اختلاف نظرهایی درخصوص صلح با طالبان و خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان وجود دارد. دولت آمریکا طی هفته ‏های اخیر اقدام به انتصاب سفیر جدیدی در افغانستان به نام ویلیام روگر کرده است که طرف‎دار بازگشت نیروهای آمریکایی از افغانستان و عراق است. درهمین ‎حال و در جریان مذاکرات بین افغانی، ژنرال مکنزی فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ضمن ملاقات با اشرف غنی رئیس‏ جمهور افغانستان در مورد ادامه حمایت‏ های نظامی‌به دولت افغانستان اطمینان می ‏دهد و در اقدامی دیگر، چهار فروند هواپیمای جنگنده سوپر توکانو ازسوی آمریکا به نیروی هوایی افغانستان تحویل می‎گردد.

جمع‎ بندی و نتیجه‏ گیری

اگرچه تحولات مثبتی در مسیر آغاز روند صلح در افغانستان ایجاد شده، اما مسیر مذاکرات بین افغانی بسیار سخت و ناهموار است. نگرانی‏ هایی جدی وجود دارد پیش‏ بینی که آینده‏ای روشن برای افغانستان را دشوار می ‏سازد.

تداوم فشار آمریکا بر دولت نه‏ چندان منسجم اشرف غنی برای واگذاری امتیاز بیشتر به منظور رسیدن به یک توافق می‏ تواند روحیه نظامیان دولتی را تضعیف کرده و موجب بروز رقابت میان گروه‏ها برای برقراری رقابت جهت برقراری ارتباط مستقل با طالبان شود؛ رقابتی که حزب اسلامی حکمتیار جرقه آن را زده است. پافشاری دولت آمریکا برای ترجیح بخشیدن منافع خود بر منافع افغانستان، علاوه ‎بر اینکه می‏ تواند دستاوردهای 19 سال گذشته ملت افغانستان را در معرض خطر قرار دهد، موقعیت سیاسی دولت را نیز در مقابل طالبان ضعیف کند و نهایتاً دولت افغانستان را به یکی از قربانیان مذاکرات صلح تبدیل کند. بروز چنین وضعیتی، پیامدهای جدی در داخل افغانستان، منطقه و جهان خواهد داشت.

(مسئولیت محتوای مطالب  برعهده نویسندگان است و بیانگر دیدگاه‌های مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی نیست)

متن دیدگاه
نظرات کاربران
تاکنون نظری ثبت نشده است