الزامات بازگشت آمریکا به برجام

۱۸ آذر ۱۳۹۹

سیاست مداران مطلع نسبت به مذاکرات هسته ای و برجام اذعان دارند که توافق هسته ای، یک پیروزی ارزشمند و دستاوردی بزرگ برای چند جانبه گرایی و دیپلماسی است و هنوز هم می‌ تواند در صورت اجرای صحیح و کامل، به عنوان مدل و الگویی برای حل و فصل دیگر مسائل پیچیده بین المللی قرار گیرد. اجرای قطعنامه 2231 و مفاد برجام تعهد آمریکا بوده و خروج از برجام و نقض مفاد آن از سوی دولت ترامپ تخلف آشکار از حقوق ملت ایران به عنوان یک طرف متعاهد و عضو سازمان ملل متحد، قوانین و حقوق بین الملل و روابط دیپلماتیک بوده است. لذا بازگشت ایالات متحده به تعهدات خود و بازگشت به رعایت حقوق ملت ایران به عنوان یک طرف متعاهد در توافق هسته ای سازنده خواهد بود. بهترین و قانونی ترین  رفتار برای آمریکا و اروپا، بازگشت فوری آنها به اجرای تعهدات براساس قطعنامه 2231 و برجام و تلاش برای وفای به عهد و مرمت لطماتی است که به اعتماد، اقتصاد، و بسیاری دیگر از جنبه‌های زندگی ملت ایران در طول دو سال و نیم گذشته وارد آمده است. همه اذعان می‌کنند که این مسیر آسانی نیست و هرگونه مانع، زیاده خواهی یا شرط جدید، این روند دشوار را دشوارتر خواهد نمود و غیر سازنده می‌باشد.

 برنامه جامع اقدام مشترک یا همان برجام، به پنجمین سالگرد اجرای خود یعنی ژانویه 2021 نزدیک می‎ شود. در این 5 سال اتفاقات زیادی افتاده که تأثیرات شگرفی بر برجام، جمهوری اسلامی ایران و دیگر اعضای 1+5 و جامعه جهانی گذاشته است.

همه صاحب‎ نظران و سیاست‎ مدارانی که دست‎ اندرکار مذاکرات هسته ‎ای و برجام بودند و هستند، به‎ اتفاق اذعان دارند که توافق هسته ‎ای، پیروزی ‎ای ارزشمند و دستاوردی بزرگ برای چندجانبه ‎گرایی و دیپلماسی تفسیر شده و می ‎توانست و هنوز هم می‏تواند درصورت اجرای صحیح و کامل، به‎عنوان مدل و الگویی برای حل ‎و فصل دیگر مسائل پیچیده بین ‎المللی و درنتیجه کمک به تحکیم امنیت و صلح و رفع ناامنی در جهان مدنظرقرار گیرد.

وضعیت ایجادشده پس از آغاز اجرای برجام، نسبتاً خوب بود، لیکن پس از بر سر کار آمدن دونالد ترامپ به‎ عنوان رئیس‎ جمهور آمریکا، همه ‎چیز موردهجمه بی‎ امان او و دولتش قرار گرفت. راست‎ گرایان قانون ‎شکن حاکم‎ شده در واشنگتن، بسیاری از اصول روابط بین‎ الملل را نقض و از معاهدات و پیمان ‎های بین‎ المللی همچون پیمان محیط زیستی پاریس یا منع گسترش موشک‎ های میان ‎برد یا آسمان‎ های بازخارج شدند. آن ‎ها هنگامی‌که نتوانستند با یافتن مفر یا مستمسکی حقوقی، برجام را از درون یا توسط آژانس بین ‎المللی انرژی اتمی یا دیگر اعضای آن مخدوش سازند، در اقدامی یک ‎جانبه و برخلاف تمامی تعهدات، قوانین و عرف بین‎ المللی از آن خارج و آن را آشکارا نقض کردند.

واشنگتن سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت و نه‎ تنها تحریم ‎های خود را به ‎صورت یک‎ جانبه و برخلاف تعهداتش از سرگرفت، بلکه با اعمال فراسرزمینی قوانین خود، سلاح‎ سازی از دلار و سیاست سیستماتیک ارعاب، اختلال و جریمه، همۀ کشورها و شرکت‎های جهان را از همکاری با ایران منع کرد.

به‎ دلیل مقاومت راهبردی ملت ایران، سیاست آمریکا و همدستانش در تحمیل فشار حداکثری بر مردم ایران و وادارسازی جمهوری اسلامی ایران به مذاکره مجدد و دیگر اهداف اعلام ‎شده از این سیاست، که حتی در دوران سخت مدیریت پاندمی‌کرونا با بی‏رحمی تمام ادامه یافته و تشدید گردید، نه‏ تنها محقق نشد و به اذعان همه کارشناسان مطلع بین ‎المللی به اهدافش نرسید، بلکه به ‏طورکامل نیز شکست خورد. بااین ‎حال، این سیاست غیرانسانی، غیرقانونی و مغایر با تعهدات دولت آمریکا، لطمات جبران ‏ناپذیر مادی و معنوی به ملت بزرگ ایران و رشد و توسعه اقتصادی، اجتماعی و علمی‌کشورمان وارد کرد.

 

آمریکا به ‏عنوان عضوی از سازمان ملل متحد، موظف به تبعیت از منشور و اجرای تصمیمات شورای امنیت سازمان ملل متحد است. اجرای قطعنامه 2231 و مفاد برجام تعهد آمریکا بوده و خروج از برجام و نقض مفاد آن از سوی دولت ترامپ تخلف آشکاری است از حقوق ملت ایران؛ زیرا ایران یک طرف برجام و عضوی از سازمان ملل متحد است که همواره به قوانین و حقوق بین‎ الملل و روابط دیپلماتیک متعاهد بوده و هست.

 

ایران علی ‎رغم عهدشکنی آمریکا، بی ‏عملی اروپا و متحمل ‏شدن هزینه ‏های گزاف، متعهدترین عضو برجام باقی ماند. آژانس بین ‏المللی انرژی اتمی در 16 گزارش تا اردیبهشت سال 1398 پایبندی کامل ایران به تعهداتش را موردتأیید و تأکید قرار داد. همان زمان هم که به ‏خاطر عهدشکنی آمریکا و یک ‏سال فرصت دادن ایران به طرف ‏های اروپایی برجام، برای برداشتن تحریم ‏ها و جبران عهدشکنی آمریکا، اقدام مؤثری صورت نگرفت و جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که برای ایجاد توازن در حقوق و تکالیف، برخی تعهدات برجامی را کاهش خواهد داد؛ همۀ اقدامات ایران در چارچوب و براساس مفاد صریح در برجام و با اطلاع و زیر نظر بازرسان آژانس بین ‎المللی انرژی اتمی انجام شد. همچنین ایران همواره تأکید کرده بود که اگر طرف ‏های دیگر به اجرای تعهداتشان بازگردند، گام‏ های ایران نیز قابل ‏بازگشت است؛ یعنی اگر امروز برجام نیم ‏نفسی می‏ کشد، به هزینه و با فداکاری ملت ایران بوده است.

بایستی یادآوری کرد که حصول برجام با عقب‏گرد 180 درجه‎ای آمریکا از سیاست غیرقانونی و نامشروع «غنی ‏سازی صفر در ایران» و احترام به حق ملت ایران برای بهره‏ مندی از پیشرفت علمی و دستیابی به علم و صنعت هسته ‏ای به ‏عنوان یک عضو پیمان عدم ‏اشاعه امکان‏پذیر شد. جمهوری اسلامی ایران هم از آن جهت وارد مذاکرات هسته ‏ای و پذیرش برجام شد که برای اولین بار آمریکا و هم فکرانش به ‏دنبال سال ‏ها رشادت، مقاومت و پایداری مثال ‏زدنی و حصول پیشرفت‏ های ارزشمند علمی و فنی در صنعت هسته ‏ای، آمادگی احترام به بخشی از حقوق حقه ملت ایران را پیدا کرده بودند. درواقع درگیرشدن ایران در مذاکرات هسته‎ای که تصمیمی راهبردی برای نظام بود و هست، محک صداقت و اعتمادپذیری آمریکا در وهله نخست و سپس اروپا در دنبال آن بود. متأسفانه تجربه تلخ برجام و رفتار غیرقانونی و قلدرمآبانه ترامپ در قبال این توافق، باردیگر به اعتماد و اطمینان مردم ایران به آمریکا و غرب لطمه جدی وارد کرده است.

 

حال به ‎دلیل انتخابات آمریکا و شکست ترامپ و نومحافظه ‏کاران، وضعیت جدیدی پیش آمده است. رئیس ‏جمهور منتخب جو بایدن در طول مبارزات انتخاباتی خود اعلام نموده که درصورت پیروزی و رسیدن به منصب ریاست‏ جمهوری، به دیپلماسی، تبعیت از قوانین بین ‏المللی، احترام به تعهدات در معاهدات بین‏ المللی و ازجمله برجام باز خواهد گشت. این موضوع مورداستقبال بسیاری از سیاست‏مداران و  صاحب‏نظران بین ‏المللی قرار گرفت. بازگشت بدون ‏شرط ایالات ‏متحده به تعهدات خود به ‏عنوان یک عضو راعی جامعه بین ‏الملل و بازگشت به رعایت حقوق ملت ایران به ‏عنوان یک طرف متعاهد در توافق هسته ‏ای سازنده خواهد بود.

مقام معظم رهبری در سخنان مورخ 26 شهریور 98 فرموده بودند: «چنانچه آمریکا حرف خود را پس گرفت و توبه کرد و به معاهده هسته ‌ای که آن را نقض کرده است، بازگشت، آن‌ ‏وقت در جمع کشورهای عضو معاهده که شرکت و با ایران صحبت می‌ کنند، آمریکا هم می ‌تواند شرکت کند.» وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران هم در تاریخ 28 آبان ماه 99  به تحولات اخیر چنین پاسخ داده ‏اند: «اینکه آقای بایدن می‌ خواهد به برجام برگردد خیلی هم خوب است، یک قسمت آن اجرای تعهداتشان به ‏عنوان عضو ملل متحد است؛ باید تحریم ‌ها را بردارند، باید اقدامات تخریبی که آقای ترامپ انجام داده و برخلاف قطعنامه ۲۲۳۱ بوده را متوقف کنند.»

 

بنابراین بهترین و قانونی ‏ترین رفتار برای آمریکا و اروپا، که علاوه ‏بر قوانین بین ‏المللی، عقل و انصاف نیز آن را تأیید می ‏کند، بازگشت فوری آن‏ها به اجرای تعهدات براساس قطعنامه 2231 و برجام و تلاش برای وفای به عهد و مرمت لطماتی است که به اعتماد، اقتصاد و بسیاری دیگر از جنبه‏ های زندگی ملت ایران در طول دوسال ‏ونیم گذشته وارد آمده است.

 

همان‏گونه که رهبر معظم جمهوری اسلامی ایران و دیگر مسئولین کشور در مناسبت ‏های مختلف اظهار داشته‎اند، ملت ایران درصورت محترم شمرده ‏شدن حقوقشان و رفتار براساس منافع و احترام متقابل، همواره آماده گفت ‏وگو و تعامل دربارۀ موضوعات مختلف بوده و هست. در طول 42 سال گذشته، هرجا که آمریکا و کشورهای اروپایی حقوق ملت ایران را محترم شمرده و برای حل مسائل و مشکلات منطقه و جهان دست یاری به سوی ایران دراز کرده ‏اند، ایران دست آنان را به گرمی فشرده و برای رفع آن مشکل، کمک مؤثر نموده است.

ایران اسلامی در صحنه عمل در 42 سال گذشته نشان داده که به‏ عنوان کشوری با ظرفیت‏ های نهادینه و کنشگری توانا، از مسائل منطقه و جهان قابل‏ حذف نیست و می‏ تواند در هر مذاکره یا تلاش سازنده‏ای برای مدیریت امور و حل ‏وفصل عادلانه مسائل منطقه‏ ای و بین ‏المللی، ورود سازنده نموده و نقش خود را به‏ عنوان یک ملت تاریخی، فرهیخته و متعهد، ایفا نماید.

توصیه کارشناسان و اندیشمندان در برهۀ جاری نیز همین است که آمریکا و اروپا با بازگشت کامل به انجام تعهدات، در مسیر بازگشت به برجام قرار گیرند و با وفای به عهد و احترام به حق ملت ایران برای بهره ‏مندی کامل از مواهب قطعنامه 2231و توافق هسته‎ ای، واقعاً در مسیر همکاری و نفع متقابل قرار گیرند. همه اذعان می‎کنند که این مسیر آسانی نیست و هرگونه مانع، زیاده‏ خواهی یا شرط جدید، این روند به ‏خودی ‏خود دشوار را دشوارتر خواهد نمود و غیرسازنده است.

جهان معاصر پر از مشکلاتی است که می‎ تواند با به ‏کارگیری خرد، قائل ‏شدن به حقوق همه و بهره ‏مندی از فرمول های مبتنی ‏بر عقل و انصاف، مانند برجام، در مسیر حل‏ وفصل قرار گیرند. تجربه 4 سال گذشته آمریکا نشان داد که جهان ظرفیت و اشتیاقی برای خودکامگی، یک‏جانبه ‏گرایی و خودبرتر بینی نداشته، از آن متضرر و نسبت ‏به آن بی‏ اعتماد است و حتی در آمریکا نیز به آن رأی نمی‏ دهد. جهان می‏ تواند با درایت رئیس ‏جمهور منتخب آمریکا و بازگشت به عقلانیت و فرمول‏ های بردبرد، جای بهتری برای همه برای زندگی کردن باشد.

    (مسئولیت محتوای مطالب  برعهده نویسندگان است و بیانگر دیدگاه‌های مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی نیست)

متن دیدگاه
نظرات کاربران
تاکنون نظری ثبت نشده است