به ابتکار مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، کنفرانس برخط (تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران؛ ابعاد حقوقی) روز سه شنبه 12خرداد ماه ۱۴۰۵ با حضور جمعی از اندیشمندان، تحلیلگران و کارشناسان برجسته برگزار می‌شود.

در چهار دهه گذشته، یکی از مهم‌ترین مفروضات مسلط بر اقتصاد سیاسی بین‌المللی آن بود که جهانی‌شدن اقتصادی، آزادسازی تجاری و گسترش زنجیره‌های تولید جهانی، به تدریج منطق ژئوپلیتیکی رقابت‌های کلاسیک را تضعیف خواهد کرد.

رژیم صهیونیستی را نمی‌توان صرفاً یک دولت دارای توان نظامی‌بالا یا ارتشی پیشرفته دانست؛ بلکه باید آن را نمونه‌ای خاص از #171دولت پادگانی#187 در جهان معاصر تلقی کرد؛ دولتی که در آن، منطق امنیتی نه فقط بر سیاست خارجی، بلکه بر ساختار اجتماعی، اقتصاد، فناوری، آموزش و حتی هویت ملی سایه انداخته است. در چنین ساختاری، ارتش تنها ابزار دفاع از مرزها نیست، بلکه به ستون اصلی دولت‌سازی و بقای سیاسی تبدیل می‌شود. از این منظر، فهم اسرائیل بدون درک جایگاه ارتش و امنیت در متن جامعه اسرائیلی، اساساً ممکن نیست.

تنگه هرمز به عنوان تنها آبراه طبیعی متصل‌کننده خلیج فارس به دریای عمان و اقیانوس هند، از نظر ترانزیت نفت و کالا یکی از حیاتی‌ترین تنگه‌های جهان است.

در 9 اسفند 1404، ایالات متحده آمریکا و اسرائیل عملیات متجاوزانه مشترکی را علیه ایران آغاز کردند. این عملیات نظامی‌به‌سرعت با عنوان quotنخستین جنگ مبتنی بر هوش مصنوعیquot شناخته شد. گزارشها حاکی از آن است که ارتش آمریکا برای حمله به حدود ۱۰۰۰ هدف در ۲۴ ساعت اول، از ابزار کلود (Claude) شرکت آنتروپیک (Anthropic) استفاده کرده است.

گزارش حاضر با بهره‌گیری از دیدگاه‌های سان تزو در کتاب هنر جنگ‌ ، راهبرد جمهوری خلق چین در قبال تایوان را به‌مثابه نمونه‌ای معاصر از پیروزی بدون جنگ مستقیم تحلیل می‌کند.

در پی اقدام نظامی اخیر ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، یکی از پرسش‌های بنیادین، بررسی علل و انگیزه‌های این تجاوز در میانه فرایند مذاکرات جدی است.

خاورمیانه معاصر را نمی‌توان با مفاهیم هویتی قرن بیستم توضیح داد. پروژه‌های فراملی که زمانی ادعای تعریف quotجهان عربquot را داشتند، امروز جای خود را به منطق سخت‌گیرانه دولت-ملت و رقابت امنیتی داده‌اند.

تنش‌ها میان ایران، ایالات متحده و رژیم صهیونیستی طی چندین دهه شکل گرفته و تحت‌تأثیر عوامل سیاسی، نظامی و ایدئولوژیک قرار داشته است. این تنش‌ها پس از به شهادت رساندن سردار شهید حاج‌قاسم سلیمانی در ژانویه۲۰۲۰ توسط ایالات متحده، همراه با ادامه اختلافات درباره برنامه هسته‌ای ایران و نقش منطقه‌ای آن، شدت بیشتری یافت.

به ابتکار مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه

استفاده رسمی و غیر رسمی از نوع جدیدی از انتقال پیام، دیدگاه و مواضع از قبیل جوک‌های تصویری (میم‌ها - Memes) و ویدیوهای فراگیر (Viral) تولیدشده با هوش مصنوعی در جریان تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران نشان‌دهنده‌ی تحول شگرف در جنگ رسانه‌ای است؛ تحولی که در آن، موفقیت نه بر پایه‌ی اعتبار مبتنی بر واقعیت (factual credibility)، بلکه بر اساس دید الگوریتمی (Algorithmic Visibility)، تأثیرگذاری احساسی (Emotional Response) و انطباق فرهنگی (Cultural Adoptability) تعیین می‌شود. اگرچه منتقدان این محتوا را صرفاً نوعی تبلیغات سطحی می‌دانند، اما اثربخشی آن دقیقاً در توانایی‌اش برای ترکیب سرگرمی‌با پیام سیاسی نهفته است؛ امری که نحوه‌ی اعمال نفوذ در عصر دیجیتال را دگرگون کرده است.

در تاریخ 9 اسفند 1404 (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) ایالات متحده و رژیم اسرائیل حملات هماهنگی را علیه ایران آغاز کردند. در جریان اولین موج حملات، آیت الله سید علی خامنه‌ای رهبر معظم ایران به همراه جمعی از فرماندهان ارشد نظامی و مقامات دولتی به شهادت رسیدند.

روابط جمهوری اسلامی ایران و اروپا طی سه دهه گذشته از الگویی مبتنی بر "تعامل انتقادی" به سمت نوعی "ژئوپلیتیکی شدن سیاست مهار" تحول یافته است. در دهه 1990، اتحادیه اروپا کوشید با بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیپلماتیک و اقتصادی خود، الگویی متمایز از ایالات متحده تعریف کند؛

در تحلیل سیاست خارجی ایالات متحده، به ویژه در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، درک او از نظم بین‌الملل و به طور خاص، مفهوم آنارشی نقشی محوری ایفا می‌کند. برای کالبدشکافی این خوانش، ابتدا لازم است به ریشه‌های نظری آن در مکاتب روابط بین‌الملل بپردازیم و سپس آن را در چارچوب اقدامات ترامپ مورد بررسی قرار دهیم.

منازعه ایران و امریکا این روزها به مسئله مهم سیاست و امنیت بین الملل تبدیل شده است و شاید در خاورمیانه مسئله اصلی باشد. ذهن همه سیاستمداران؛ پژوهشگران؛ رسانه‌ها و‌حتی فعالان اقتصادی در منطقه با این مسئله درگیر شده است. آیا ایران و امریکا به توافق میرسند؟ توافق حول چه موضوعاتی خواهد بود؟ توافق پایدار خواهد بود یا موقتی؟ توافق برای هر دو طرف رضایتمند خواهد بود یا فقط برای یک طرف؟ آیا جنگ میشود؟ دامنه جنگ چه خواهد بود؟ آیا جنگ محدود خواهد بود یا فراگیر؟ کوتاه خواهد بود یا فرسایشی؟

جنگ خونین و خانمان سوز اوکراین در حالی به چهارمین سالگرد می رسد که به طرفین تلفات میلیونی و خسارات تریلیون دلاری وارد شده است و بر اساس اطلاعات و برآورد غیر رسمی غیر روسی دو طرف منازعه بیش از یک میلیون و چند صد هزار کشته و زخمی داشته اند

ظهور دونالد ترامپ در سیاست آمریکا را نمی‌توان صرفاً به خطای محاسباتی نخبگان حزبی یا نارضایتی مقطعی طبقات متوسط فروکاست. ترامپ در عرصه سیاست خارجی، بازتاب بحران انباشته هژمونی ایالات متحده و نشانه‌ای از شکاف عمیق میان ظرفیت‌های مادی قدرت آمریکا و تعهدات گسترده آن در نظم بین‌المللی است. از این منظر، سیاست خارجی ترامپ نه"انحراف از قاعده"، بلکه صورت‌بندی بدیل قدرت آمریکایی در شرایط افول نسبی است.

رشته روابط بین‌الملل از بدو شکل‌گیری خود، همواره با یک تنش بنیادین مواجه بوده است: از یک‌سو، ادعای تبیین #171سیاست جهانی#187 و ارائه نظریه‌هایی با اعتبار عام؛ و از سوی دیگر، اتکای شدید به تجربه تاریخی، مفروضات معرفتی و اولویت‌های هنجاری غرب، به‌ویژه اروپا و ایالات متحده. آمیتاو آچاریا، رئیس سابق انجمن مطالعات بین‌الملل (ISA) با طرح مفهوم روابط بین‌الملل جهانی (Global IR) این تنش را به‌صورت صریح در مرکز بحث نظری قرار می‌دهد.

در دیدار سعید خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی و سجاد احدزاده، رئیس مرکز همکاری‌های تحول و پیشرفت، طرفین ضمن معرفی وظایف و فعالیت‌های مراکز متبوع خود، زمینه‌های گسترش همکاری‌های مشترک در حوزه‌های اندیشکده‌ای و علمی را بررسی کردند.

پنل تخصصی تاریخ حضور ایرانیان در حوزه خلیج فارس با مدیریت دکتر منصور صفت‌گل و با حضور جمعی از پژوهشگران و استادان تاریخ، در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه برگزار شد.

در اولین کنگره ملی سیاست خارجی ایران، پنل گفتگویی با حضور دکتر دهشیری به عنوان مدیر پنل و اعضای آن شامل دکتر سیدکاظم سجادپور، دکتر عباس ملکی، دکتر موسوی و دکتر بهادر امینیان برگزار شد. این نشست با هدف بررسی تاریخچه، دستاوردها و چالش‌های چهار دهه فعالیت فصلنامه سیاست خارجی و نقش آن در شکل‌دهی به گفتمان سیاست خارجی ایران برگزار شد.

مدیریت پنل بر عهده دکتر ملک‌زاده بود و دکتر حاتمی، دکتر آذری شهرضایی، دکتر بیژن و دکتر خزاعی اعضای آن را تشکیل دادند.

این پنل با مدیریت دکتر جهانگیر کرمی و حضور کارشناسان برجسته شامل دکتر کاظمی، دکتر سجادپور، دکتر معینی، دکتر رضایی‌راد، دکتر حسینی و دکتر مظاهری برگزار شد.

کنفرانس تاریخ روابط خارجی، تنها کنفرانسی است که به‌صورت تخصصی در این حوزه در سپهر علمی و دانشگاهی کشور برگزار می‌شود و خوشبختانه امروز به یک کنگره گسترده‌تر در حوزه تاریخ روابط خارجی و سیاست خارجی تبدیل شده است. ان‌شاءالله از سال آینده، این رویداد در قالبی منسجم‌تر و با روحیه‌ای وحدت‌یافته ادامه خواهد یافت.