در تحلیل سیاست خارجی ایالات متحده، به ویژه در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، درک او از نظم بین‌الملل و به طور خاص، مفهوم آنارشی نقشی محوری ایفا می‌کند. برای کالبدشکافی این خوانش، ابتدا لازم است به ریشه‌های نظری آن در مکاتب روابط بین‌الملل بپردازیم و سپس آن را در چارچوب اقدامات ترامپ مورد بررسی قرار دهیم.

منازعه ایران و امریکا این روزها به مسئله مهم سیاست و امنیت بین الملل تبدیل شده است و شاید در خاورمیانه مسئله اصلی باشد. ذهن همه سیاستمداران؛ پژوهشگران؛ رسانه‌ها و‌حتی فعالان اقتصادی در منطقه با این مسئله درگیر شده است. آیا ایران و امریکا به توافق میرسند؟ توافق حول چه موضوعاتی خواهد بود؟ توافق پایدار خواهد بود یا موقتی؟ توافق برای هر دو طرف رضایتمند خواهد بود یا فقط برای یک طرف؟ آیا جنگ میشود؟ دامنه جنگ چه خواهد بود؟ آیا جنگ محدود خواهد بود یا فراگیر؟ کوتاه خواهد بود یا فرسایشی؟

جنگ خونین و خانمان سوز اوکراین در حالی به چهارمین سالگرد می رسد که به طرفین تلفات میلیونی و خسارات تریلیون دلاری وارد شده است و بر اساس اطلاعات و برآورد غیر رسمی غیر روسی دو طرف منازعه بیش از یک میلیون و چند صد هزار کشته و زخمی داشته اند

ظهور دونالد ترامپ در سیاست آمریکا را نمی‌توان صرفاً به خطای محاسباتی نخبگان حزبی یا نارضایتی مقطعی طبقات متوسط فروکاست. ترامپ در عرصه سیاست خارجی، بازتاب بحران انباشته هژمونی ایالات متحده و نشانه‌ای از شکاف عمیق میان ظرفیت‌های مادی قدرت آمریکا و تعهدات گسترده آن در نظم بین‌المللی است. از این منظر، سیاست خارجی ترامپ نه"انحراف از قاعده"، بلکه صورت‌بندی بدیل قدرت آمریکایی در شرایط افول نسبی است.

رشته روابط بین‌الملل از بدو شکل‌گیری خود، همواره با یک تنش بنیادین مواجه بوده است: از یک‌سو، ادعای تبیین #171سیاست جهانی#187 و ارائه نظریه‌هایی با اعتبار عام؛ و از سوی دیگر، اتکای شدید به تجربه تاریخی، مفروضات معرفتی و اولویت‌های هنجاری غرب، به‌ویژه اروپا و ایالات متحده. آمیتاو آچاریا، رئیس سابق انجمن مطالعات بین‌الملل (ISA) با طرح مفهوم روابط بین‌الملل جهانی (Global IR) این تنش را به‌صورت صریح در مرکز بحث نظری قرار می‌دهد.

در دیدار سعید خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی و سجاد احدزاده، رئیس مرکز همکاری‌های تحول و پیشرفت، طرفین ضمن معرفی وظایف و فعالیت‌های مراکز متبوع خود، زمینه‌های گسترش همکاری‌های مشترک در حوزه‌های اندیشکده‌ای و علمی را بررسی کردند.

پنل تخصصی تاریخ حضور ایرانیان در حوزه خلیج فارس با مدیریت دکتر منصور صفت‌گل و با حضور جمعی از پژوهشگران و استادان تاریخ، در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه برگزار شد.

در اولین کنگره ملی سیاست خارجی ایران، پنل گفتگویی با حضور دکتر دهشیری به عنوان مدیر پنل و اعضای آن شامل دکتر سیدکاظم سجادپور، دکتر عباس ملکی، دکتر موسوی و دکتر بهادر امینیان برگزار شد. این نشست با هدف بررسی تاریخچه، دستاوردها و چالش‌های چهار دهه فعالیت فصلنامه سیاست خارجی و نقش آن در شکل‌دهی به گفتمان سیاست خارجی ایران برگزار شد.

این پنل با مدیریت دکتر جهانگیر کرمی و حضور کارشناسان برجسته شامل دکتر کاظمی، دکتر سجادپور، دکتر معینی، دکتر رضایی‌راد، دکتر حسینی و دکتر مظاهری برگزار شد.

مدیریت پنل بر عهده دکتر ملک‌زاده بود و دکتر حاتمی، دکتر آذری شهرضایی، دکتر بیژن و دکتر خزاعی اعضای آن را تشکیل دادند.

کنفرانس تاریخ روابط خارجی، تنها کنفرانسی است که به‌صورت تخصصی در این حوزه در سپهر علمی و دانشگاهی کشور برگزار می‌شود و خوشبختانه امروز به یک کنگره گسترده‌تر در حوزه تاریخ روابط خارجی و سیاست خارجی تبدیل شده است. ان‌شاءالله از سال آینده، این رویداد در قالبی منسجم‌تر و با روحیه‌ای وحدت‌یافته ادامه خواهد یافت.

منصور صفت‌گل در این سخنرانی با تأکید بر پیچیدگی مفهوم «حضور ایرانیان در خارج از ایران»، یادآور شد که تعریف ایران و ایرانی در طول تاریخ، همواره تابع تحولات سیاسی، سرزمینی و نظم جهانی بوده و نمی‌توان از الگوی ثابت و منجمدی برای بررسی این حضور تاریخی سخن گفت. بسیاری از مناطقی که امروز خارج از مرزهای سیاسی ایران قرار دارند، در دوره‌هایی جزئی از قلمرو ایران بوده‌اند و همین امر، مفهوم «حضور» را در بستر تاریخی آن دگرگون می‌کند.

پنل «سیاست خارجی ایران در خلیج فارس و خاورمیانه» با مدیریت دکتر حسن احمدیان و با حضور اعضای پنل دکتر علی‌اکبر اسدی، دکتر سیدمحمد حسینی، دکتر کامران کرمی، دکتر عبدالامیر نبوی و آقای محمد فرازمند برگزار شد.

پنل «سیاست خارجی ایران در حوزه اوراسیا» با مدیریت دکتر محمود شوری و با حضور اعضای پنل دکتر جهانگیر کرمی، دکتر منوچهر مرادی، دکتر ولی کالجی، آقای سعید یاری و دکتر حمید حکیم برگزار شد.

پنل «سیاست خارجی ایران و نقش اندیشکده‌ها» با مدیریت دکتر علیرضا خداقلی‌پور برگزار شد.

پنل «سیاست خارجی ایران پیش و پس از جنگ دوازده‌روزه» با مدیریت دکتر روح‌الامین سعیدی و با حضور اعضای پنل؛ مهدی شوشتری، حسین آجرلو، دکتر مسعود اسدالهی، دکتر مصطفی بروجردی و دکتر محمد سلطانی‌نژاد برگزار شد.

پنل تخصصی #171چشم‌انداز دیپلماسی اقتصادی در سیاست خارجی ایران#187 با مدیریت دکتر حیدرعلی مسعودی و با حضور دکتر محمدحسین عادلی، دکتر داوود کریمی‌پور، دکتر میترا راه‌نجات و دکتر سیدعلی‌محمد موسوی در چارچوب نخستین کنگره ملی سیاست خارجی برگزار شد.

پنل #171سیاست خارجی ایران و حقوق بین‌الملل در دوران گذار#187 با مدیریت دکتر سیدحسین سادات میدانی و حضور دکتر رضا موسی‌زاده، دکتر محسن محبی، دکتر پوریا عسگری، دکتر فریده محمدعلی‌پور و دکتر فریدون جعفری برگزار شد. این نشست با هدف بررسی چالش‌ها و فرصت‌های سیاست خارجی ایران در شرایط تحولات جهانی و تحولات نظام حقوق بین‌الملل برگزار شد و ترکیبی از دیدگاه‌های نظری و تجربی ارائه شد.

پنل #171سیاست خارجی ایران و روندهای کلان بین‌المللی و منطقه‌ای#187 با حضور دکتر رضایی و اعضای پنل؛ دکتر غلامرضا کریمی، دکتر بهادر امینیان، دکتر ساسان کریمی، دکتر مجید عباسی و دکتر طالبی آرانی برگزار شد.

پنل #171سیاست خارجی ایران در جنوب و شرق آسیا#187 با مدیریت حامد وفایی و حضور اعضای پنل؛ جعفر حق‌پناه، بهاره سازمند، علی فکری، زکیه یزدان‌شناس و مازیار مظفری برگزار شد.

در آیین پایانی نخستین کنگره ملی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، جوایز علمی سال سیاست خارجی و بخش رقابتی دانشجویی این حوزه اهدا شد.

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی، با تأکید بر اینکه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر پایه استقلال، عزت و نفی سلطه بنا شده است، گفت: بدون درک این اصول، فهم سیاست خارجی ایران در چهار دهه گذشته و حتی امروز ممکن نخواهد بود.

در چارچوب نخستین کنگره ملی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، پنل تخصصی «وزرای امور خارجه» با حضور دکتر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دکتر علی‌اکبر صالحی و دکتر کمال خرازی، وزرای پیشین امور خارجه، و مدیریت دکتر سعید خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی، برگزار شد.

سعید خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، در آیین افتتاحیه کنگره ملی سیاست خارجی، با خوشامدگویی به حاضران، از حضور وزرای امور خارجه، به‌ویژه وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، دکتر عباس عراقچی، و همچنین دکتر ممتاز، قدردانی کرد و حضور آنان را موجب غنا و معنابخشی به این رویداد علمی ـ تخصصی دانست.