آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید دکتر سید کمال خرازی و بازگشایی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه، با حضور دکتر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، برگزار شد. در حاشیه این آیین، نشست تخصصی «نقش سید کمال خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» با حضور جمعی از شخصیت‌های برجسته دیپلماتیک و سیاسی کشور، به بررسی ابعاد مختلف اندیشه، منش مدیریتی و کارنامه دیپلماتیک وی اختصاص یافت.
در این مراسم، دکتر سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی، با گرامیداشت یاد و خاطره شهید سید کمال خرازی، بر جایگاه برجسته وی در عرصه سیاست خارجی و نقش ارزشمند او در ایجاد تفاهم و اجماع میان دیدگاه‌های مختلف تأکید کرد.
وی با اشاره به ایده دیرینه تأسیس موزه تاریخ دیپلماسی ایران، اظهار داشت که نمایش محدود اسناد ارزشمند و اشیای مرتبط با دوران مسئولیت دکتر خرازی، گام نخست در مسیر شکل‌گیری مجموعه‌ای جامع برای معرفی و مستندسازی تاریخ دیپلماسی کشور است. وی همچنین بازگشایی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه را اقدامی مهم در راستای احیای ظرفیت‌های علمی و پژوهشی کشور دانست.
کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه که در سال ۱۳۱۰ تأسیس شده است، از مراکز ارزشمند علمی‌کشور در حوزه سیاست خارجی و روابط بین‌الملل به شمار می‌رود. فعالیت این مجموعه در پی حمله رژیم صهیونیستی به کشور با وقفه‌ای طولانی مواجه شده بود و بازگشایی مجدد آن، زمینه بهره‌برداری دوباره پژوهشگران از این ظرفیت علمی را فراهم می‌کند.
عراقچی: صلح و ثبات منطقه باید با مشارکت کشورهای منطقه تأمین شود
دکتر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در این مراسم با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و حرفه‌ای شهید خرازی، «عقلانیت انقلابی»، اندیشه‌ورزی، مشورت‌پذیری و پایبندی به دیپلماسی را از خصوصیات برجسته وی برشمرد.
وی با تأکید بر ضرورت حفظ میراث تاریخی و دیپلماتیک کشور، افتتاح مرکز اسناد وزارت امور خارجه به نام شهید خرازی و بازسازی کتابخانه تخصصی را بخشی از تلاش‌ها برای صیانت از سرمایه‌های علمی و تاریخی ایران دانست.
وزیر امور خارجه همچنین با اشاره به تحولات منطقه، بر ضرورت استقرار صلح و ثبات پایدار با اتکا به ظرفیت کشورهای منطقه و بدون مداخله قدرت‌های خارجی تأکید کرد. وی با بیان اینکه تحولات امنیتی منطقه به یکدیگر پیوسته‌اند، تصریح کرد که دستیابی به ثبات پایدار مستلزم توقف درگیری‌ها در همه جبهه‌ها و حرکت به سوی شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای است.
عراقچی همچنین با اشاره به اهمیت تنگه هرمز در امنیت و تجارت منطقه‌ای، بر نقش ایران و عمان به‌عنوان دو کشور ساحلی این آبراه تأکید کرد و گفت مدیریت تنگه هرمز در آینده مانند گذشته نخواهد بود. وی بر تداوم ارتباطات ایران با کشورهای منطقه خلیج فارس و ضرورت دستیابی به تفاهم مشترک درباره ساختار امنیتی جدید منطقه تأکید کرد.
اجماع‌سازی در سیاست خارجی؛ از اعتمادسازی تا تصمیم‌گیری مبتنی بر منافع ملی
نشست تخصصی «نقش سید کمال خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» با مدیریت دکتر سیدمحمدکاظم سجادپور و با حضور دکتر محمدجواد ظریف، دکتر سیدعباس عراقچی، دکتر مجید تخت‌روانچی و دکتر مصطفوی برگزار شد.
سخنرانان در این نشست، با مرور تجربه‌های همکاری با شهید خرازی در مسئولیت‌های مختلف سیاسی و دیپلماتیک، به بررسی نقش وی در شکل‌دهی به تفاهم میان تصمیم‌گیران، بهره‌گیری از دیدگاه‌های کارشناسی و مدیریت پرونده‌های مهم سیاست خارجی پرداختند. صداقت، متانت، مشورت‌پذیری، دانش تخصصی، دینداری و پایبندی به منافع ملی از جمله ویژگی‌هایی بود که در توصیف شخصیت علمی و حرفه‌ای وی مورد تأکید قرار گرفت.
دکتر سجادپور با اشاره به اهمیت اجماع‌سازی در حکمرانی سیاست خارجی، آن را فرایندی فراتر از دستیابی به توافق میان مسئولان دانست؛ فرایندی که مستلزم شناخت دیدگاه‌های متنوع، گفت‌وگوی مستمر، شنیدن نظرات کارشناسی و ایجاد اعتماد متقابل برای اتخاذ تصمیم‌های سنجیده و مبتنی بر منافع ملی است.
در این چارچوب، ارتباط مستمر دکتر خرازی با شخصیت‌های سیاسی، مراکز مطالعاتی و پژوهشی، دانشگاهیان و دیگر گروه‌های اثرگذار، از عوامل مؤثر در فراهم‌کردن زمینه گفت‌وگوی سازنده و نزدیک‌شدن دیدگاه‌های متفاوت ارزیابی شد.
تجربه‌های دیپلماتیک و ضرورت ثبت تاریخ سیاست خارجی
بخش دیگری از نشست به بررسی تجربه‌های شهید خرازی در پیگیری پرونده‌های مهم سیاست خارجی اختصاص داشت. در این بخش، موضوعاتی همچون مذاکرات مربوط به پایان جنگ ایران و عراق، پیگیری اجرای قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد و تلاش برای تثبیت مسئولیت عراق در آغاز جنگ مورد توجه قرار گرفت.
دکتر محمدجواد ظریف با اشاره به تجربه همکاری با شهید خرازی در تهران و نیویورک، بر اهمیت صداقت، ایران‌دوستی، مشورت‌پذیری و توجه به جایگاه بین‌المللی کشور در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی تأکید کرد. در این بخش همچنین نقش سازوکارهای بین‌المللی و اهمیت مستندسازی تجربه‌های دیپلماتیک برای حفظ حافظه تاریخی دستگاه سیاست خارجی مورد بحث قرار گرفت.
دکتر سیدعباس عراقچی نیز با اشاره به پیگیری مستمر تحولات سیاست خارجی از سوی شهید خرازی، بر توجه وی به پرونده هسته‌ای، دریافت گزارش‌های کارشناسی و ارائه دیدگاه‌هایی برای تقویت روند مذاکرات تأکید کرد. ارتباط با مراکز مطالعاتی و شخصیت‌های سیاسی منطقه، به‌ویژه در جهان عرب، و تلاش برای شناخت ریشه‌های اختلافات و زمینه‌های همکاری منطقه‌ای نیز از دیگر ابعاد مورد اشاره در این نشست بود.
سخنرانان همچنین با مرور تجربه‌های سیاست خارجی ایران در قبال کشورهای همسایه، از جمله افغانستان و عراق، بر ضرورت مدیریت هوشمندانه بحران‌های منطقه‌ای، ارزیابی پیامدهای امنیتی و سیاسی تصمیم‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش تنش‌ها تأکید کردند.
پیوند دانش و دیپلماسی؛ میراث ماندگار شهید خرازی
توجه به پژوهش، آموزش و توسعه مطالعات راهبردی از دیگر محورهای اصلی نشست بود. سخنرانان با اشاره به پیشینه علمی‌شهید خرازی و اهتمام وی به ارتباط با دانشگاه‌ها، پژوهشگران و مراکز مطالعاتی، بر این نکته تأکید کردند که دیپلماسی مؤثر، افزون بر تجربه اجرایی و مهارت مذاکره، به دانش تخصصی، تحلیل تحولات بین‌المللی و شناخت عمیق روندهای سیاسی و اجتماعی نیاز دارد.
در این بخش، مستندسازی مذاکرات، حفظ اسناد و خاطرات دیپلماتیک و انتقال تجربه‌های عملی به نسل‌های آینده، از الزامات تقویت ظرفیت کارشناسی و پژوهشی دستگاه سیاست خارجی عنوان شد. همچنین ترکیب عقلانیت، مسئولیت‌پذیری، صداقت، پاک‌دستی و تعهد به منافع ملی، به‌عنوان بخشی از الگوی حرفه‌ای و اخلاقی شهید خرازی برای دیپلمات‌ها و مدیران آینده مورد تأکید قرار گرفت.
در جمع‌بندی این نشست، اجماع‌سازی در سیاست خارجی حاصل تعامل مجموعه‌ای از عوامل، از جمله دانش و شناخت تحولات، اعتمادسازی، مشورت‌پذیری، ارتباط با نخبگان و پایبندی به منافع ملی دانسته شد. بر این اساس، میراث شهید سید کمال خرازی را می‌توان در سه حوزه مکمل بررسی کرد: نقش‌آفرینی در پرونده‌های مهم دیپلماتیک و منطقه‌ای، تقویت پیوند میان پژوهش و سیاست‌گذاری خارجی، و ارائه الگویی اخلاقی و حرفه‌ای برای نسل‌های آینده دیپلماسی کشور.
برگزاری این آیین و نشست تخصصی، در کنار بازگشایی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه، بر اهمیت صیانت از اسناد و منابع تاریخی، تقویت زیرساخت‌های پژوهشی و بهره‌گیری از تجربه‌های گذشته برای ارتقای دانش و عمل دیپلماتیک کشور تأکید داشت.