مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در قسمت جدید برنامه «IPIS VideoCast | Beyond Narrative» میزبان دکتر محمدحسین عادلی، رئیس‌کل پیشین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و دیپلمات سابق، بود. در این گفت‌وگو، پیامدهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی تجاوز علیه ایران، تحولات نظم بین‌المللی، نقش راهبردی تنگه هرمز و چشم‌انداز همکاری‌های اقتصادی و امنیتی در منطقه خلیج فارس مورد بررسی قرار گرفت.

دکتر محمدحسین عادلی در این گفت‌وگو با اشاره به پیامدهای سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایانه و استفاده ابزاری از ابزارهای اقتصادی و مالی در روابط بین‌الملل، اظهار داشت که چنین رویکردهایی نه‌تنها کشورهای هدف، بلکه ساختار اقتصاد جهانی و حتی منافع کشورهای اعمال‌کننده این سیاست‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی با اشاره به تضعیف اعتماد به سازوکارهای موجود اقتصاد جهانی، خاطرنشان کرد که استفاده ابزاری از نظام مالی بین‌المللی، کشورها را به سمت جست‌وجوی راهکارهای جایگزین سوق می‌دهد. به گفته وی، توسعه مبادلات با ارزهای ملی، ایجاد سازوکارهای مستقل پرداخت و تقویت ترتیبات مالی منطقه‌ای از جمله روندهایی است که در واکنش به محدودیت‌های موجود در حال گسترش است.

عادلی در عین حال تأکید کرد که تحول در ساختار اقتصاد جهانی فرایندی بلندمدت خواهد بود و سازوکارهای جایگزین لزوماً در کوتاه‌مدت جایگزین کامل نظام موجود نمی‌شوند؛ با این حال، گسترش آنها می‌تواند گزینه‌های بیشتری برای کشورها فراهم کند و زمینه افزایش استقلال اقتصادی و قدرت انتخاب آنها را به وجود آورد.

جایگاه ژئواکونومیک ایران و اهمیت تنگه هرمز
رئیس‌کل پیشین بانک مرکزی ایران با تأکید بر موقعیت جغرافیایی و ژئواکونومیک ایران، این کشور را حلقه اتصال مناطق مهمی همچون خلیج فارس، آسیای مرکزی، قفقاز، جنوب آسیا و فضای اقتصادی اوراسیا توصیف کرد. وی خاطرنشان کرد که ظرفیت‌های ایران در حوزه انرژی، حمل‌ونقل و ترانزیت می‌تواند نقش مهمی در تسهیل مبادلات میان شرق و غرب و همچنین پیوندهای اقتصادی شمال و جنوب ایفا کند.

وی همچنین با اشاره به اهمیت تنگه هرمز در امنیت انرژی و تجارت جهانی، اظهار داشت که تحولات این گذرگاه راهبردی صرفاً محدود به منطقه خلیج فارس نیست و پیامدهای آن می‌تواند در بازارهای انرژی، حمل‌ونقل دریایی و اقتصاد بین‌المللی منعکس شود. به گفته عادلی، موقعیت جغرافیایی ایران از ظرفیت‌های مهم راهبردی این کشور به شمار می‌رود و ضرورت دارد در چارچوب تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت بازنگری در ترتیبات امنیتی منطقه
بخش دیگری از این گفت‌وگو به آینده امنیت منطقه‌ای در خلیج فارس اختصاص داشت. عادلی با تأکید بر ضرورت بازنگری در رویکردهای امنیتی موجود، تصریح کرد که ایجاد ثبات پایدار در منطقه مستلزم مشارکت همه کشورهای منطقه و پرهیز از ترتیبات مبتنی بر کنار گذاشتن برخی بازیگران است.

وی سه مؤلفه اعتمادسازی، همکاری اقتصادی و شکل‌گیری روایت‌های مبتنی بر دوستی و همکاری میان کشورهای منطقه را برای تقویت امنیت پایدار ضروری دانست. به اعتقاد وی، هرچند همکاری اقتصادی به‌تنهایی جایگزین ترتیبات امنیتی نمی‌شود، اما می‌تواند به تقویت و تثبیت آنها کمک کند.
عادلی همچنین ایده ایجاد یک سازمان منطقه‌ای برای همکاری‌های امنیتی و اقتصادی را مطرح کرد و پیشنهاد داد که کشورهای منطقه برای توسعه سازوکارهای مشترک در این دو حوزه تلاش کنند. وی با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی کشورهای حاشیه خلیج فارس، تقویت تعاملات منطقه‌ای را عاملی مؤثر در افزایش اعتماد متقابل و کاهش زمینه‌های تنش ارزیابی کرد.

تحول نظم بین‌المللی و فرصت‌های پیش روی جنوب جهانی
در ادامه، طرفین به تغییرات ساختاری در نظم بین‌المللی و افزایش نقش قدرت‌های نوظهور و ترتیبات چندجانبه‌ای همچون بریکس و سازمان همکاری شانگهای پرداختند. عادلی در این زمینه تأکید کرد که گسترش همکاری‌های میان کشورهای در حال توسعه و ایجاد سازوکارهای متنوع مالی و تجاری می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای افزایش استقلال اقتصادی و کاهش وابستگی به ساختارهای متمرکز موجود فراهم کند.

وی در عین حال خاطرنشان کرد که بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها نیازمند تداوم همکاری‌ها، توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و مالی و اتخاذ رویکردی بلندمدت است.
این گفت‌وگو با تأکید بر پیوند میان امنیت، اقتصاد و جغرافیا، بر اهمیت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، توسعه اتصال‌پذیری اقتصادی و بازاندیشی در سازوکارهای نظم بین‌المللی در شرایط تحولات فزاینده ژئوپلیتیکی تمرکز داشت.

قسمت جدید برنامه «IPIS VideoCast | Beyond Narrative» با حضور دکتر محمدحسین عادلی از طریق کانال یوتیوب مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد.

لینک تماشای برنامه