سعید خطیبزاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه، در پیشنشست «کنگره ملی سیاست خارجی» که در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات برگزار شد، به تبیین تحولات جاری نظام بینالملل و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران پرداخت.
وی با اشاره به شرایط کنونی جهان اظهار داشت: امروز در جهانی زندگی میکنیم که نظم بینالمللی آن وارد مرحلهای بیسابقه از آشفتگی و بیقاعدگی شده است. قدرتهایی که سالها خود را مدافع وضع موجود معرفی میکردند، اکنون به بازیگران تجدیدنظرطلب تبدیل شدهاند و بهصورت آشکار قواعد و حقوق بینالملل را نقض میکنند.
خطیبزاده با تأکید بر نقش دانشگاه و نخبگان علمی در این مقطع تاریخی تصریح کرد: در چنین شرایطی، وظیفه دانشگاه و جامعه علمیبسیار سنگین است. دفاع از هر موضعی بدون فهم عمیق، پاسخگویی به پرسشهای سخت و مواجهه نقادانه با واقعیتها، نه اخلاقی است و نه مؤثر. دانشگاه محل تکرار شعار نیست، بلکه محل طرح پرسشهای بنیادین است.
رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی با اشاره به جنگ ۱۲روزه اخیر، آن را «آزمایشگاهی واقعی» برای دانشجویان و اساتید علوم سیاسی و روابط بینالملل دانست و گفت: این رویداد فرصتی بود تا بسیاری از گزارههای رایج در ادبیات رسانهای جریان اصلی غرب مورد آزمون قرار گیرد؛ گزارههایی که در این آزمون، بخشی از آنها عملاً ابطال شد.
وی افزود: ایران در حالی مورد حمله قرار گرفت که در مسیر مذاکره قرار داشت. هم رئیس جامعه اطلاعاتی آمریکا و هم مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمیبهصراحت اعلام کردند که هیچ انحرافی در برنامه صلحآمیز هستهای ایران وجود نداشته است. بر این اساس، این جنگ نه بر سر موضوع هستهای بود و نه به دلیل فقدان مذاکره، بلکه در چارچوب پروژه بازچینی نظم جهانی مبتنی بر زور و هژمونی از سوی آمریکا و کارگزار منطقهای آن، رژیم صهیونیستی، قابل تحلیل است.
خطیبزاده با اشاره به ویژگیهای نظم در حال شکلگیری تصریح کرد: در این چارچوب، رژیم صهیونیستی بهعنوان بازوی اجرایی آمریکا در منطقه عمل میکند؛ نظمیکه در آن، قانون و اخلاق جایگاه روشنی ندارد و دکترین موسوم به «صلح از طریق قدرت» در عمل به معنای تحمیل هژمونی از مسیر زور است.
معاون وزیر امور خارجه با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران در چنین شرایطی با انتخابهای دشواری مواجه است، گفت: ایران حق خطا ندارد و موظف است با قدرت، تدبیر و استقامت از منافع ملی خود دفاع کند. تحولات این جنگ نشان داد که جمهوری اسلامی ایران هم اراده و هم توان پاسخ به تجاوز را داراست.
وی در ادامه بر همافزایی میان دیپلماسی و سایر ارکان حاکمیت تأکید کرد و گفت: مذاکره بهخودیخود نه خوب است و نه بد؛ بلکه ابزاری در جعبه ابزار سیاست خارجی است که در صورت لزوم و بر پایه قدرت ملی و انسجام داخلی میتواند مورد استفاده قرار گیرد. تضعیف دولت، بهمعنای تضعیف حاکمیت و واحد ملی در عرصه بینالمللی است.
خطیبزاده تحریمهای ظالمانه را بخشی از یک جنگ تمامعیار اقتصادی علیه ملت ایران دانست و افزود: هدف از این فشارها، ایجاد شکاف میان ملت و دولت است. مقابله با تحریمها نیازمند رویکردی دوگانه است؛ پیگیری رفع تحریمها از مسیر دیپلماسی و همزمان خنثیسازی آثار آنها با بهرهگیری صحیح از ظرفیتهای داخلی و اصلاح مدیریتها.
وی در پایان تأکید کرد: عبور از این دوره تاریخی دشوار، تنها با اتکا به وحدت ملی، عقلانیت و مقاومت آگاهانه امکانپذیر است. پذیرش صادقانه ضعفها در کنار استفاده از توان ملی، تجربه تاریخی و ظرفیتهای موجود، مسیر راهبری کشور در این مقطع حساس را هموار خواهد کرد.