سعید خطیبزاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی، در پیشنشست «کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی» که در دانشگاه تهران برگزار شد، با تأکید بر پویایی ساختاری نظام بینالملل، «تغییر» را عنصر ثابت این نظام دانست و تصریح کرد: سیاست خارجی کشورها همواره در برهمکنش میان دو مؤلفه «تداوم» و «تغییر» شکل میگیرد.
وی با اشاره به چارچوبهای تحلیلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران گفت: سیاست خارجی ایران را نمیتوان صرفاً بر اساس فشارهای ساختاری نظام بینالملل توضیح داد؛ بلکه ایدهها، هویتها و برداشتهای ذهنی بازیگران نیز نقشی تعیینکننده در شکلگیری و جهتدهی به آن ایفا میکنند.
رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی با بیان اینکه با وجود تفاوت دولتها پس از پیروزی انقلاب اسلامی، عناصر تداومدار در سیاست خارجی ایران قابل مشاهده است، افزود: این تداومها نشاندهنده وجود یک منطق راهبردی پایدار در سیاست خارجی کشور است که فراتر از تغییرات دولتی عمل میکند.
خطیبزاده وضعیت کنونی نظام بینالملل را «منحصربهفرد» توصیف کرد و گفت: در مقطع کنونی، هم واحدهای ملی با دگرگونیهای عمیق مواجه شدهاند و هم نظم جهانی در حال تجربه تغییرات ساختاری بنیادین است. در این دوره، «تغییر» بر «تداوم» غلبه یافته و تقریباً تمامی زیرساختهای نظم مستقر بینالمللی را تحت تأثیر قرار داده است.
وی رقابت فزاینده قدرتهای بزرگ، تضعیف نهادهای بینالمللی و بازتعریف مفهوم قدرت را از جمله نشانههای این گذار تاریخی برشمرد و خاطرنشان کرد: تحولات جاری را میتوان در سه محور اصلی تحلیل کرد؛ تغییر در ژئوپلیتیک قدرت، تغییر در ابعاد ارتباطی مؤلفههای قدرت و تغییر در حوزه اجتماعی.
معاون وزیر امور خارجه همچنین با هشدار نسبت به پیامدهای تحولات سیستمی تصریح کرد: در دوره تغییرات ساختاری نظام بینالملل، حاشیهنشینی الزاماً به معنای مصونیت نیست و کشورها نمیتوانند با کنارهگیری، خود را از تبعات این تحولات دور نگه دارند.
خطیبزاده در پایان تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی نمیتواند در حاشیه تحولات جهانی بایستد. عبور کمهزینه از این مرحله تاریخی، مستلزم تقویت قدرت واقعی ملی و ارائه روایتی مستقل، منسجم و فعال از جایگاه ایران در نظم نوین جهانی است.