سجاد عطازاده

از سلطنت وابسته تا استقلال راهبردی؛ بازخوانی نقش‌آفرینی منطقه‌ای ایران پیش و پس از انقلاب اسلامی

نقش‌آفرینی فرامرزی ایران، برخلاف برخی روایت‌های رایج، پدیده‌ای مختص به جمهوری اسلامی نیست. حکومت پهلوی نیز به‌ویژه در دهه ۱۳۵۰، از قدرت نظامی و ظرفیت‌های اقتصادی کشور برای اثرگذاری بر تحولات منطقه‌ای استفاده می‌کرد. با این حال، بررسی تاریخی این تجربه نشان می‌دهد که برای فهم سیاست خارجی ایران، صرف اشاره به حضور نظامی یا حمایت از بازیگران خارج از مرزها کافی نیست. مسئله اساسی آن است که این ظرفیت‌ها در خدمت چه اهدافی قرار داشتند، در چه ساختار بین‌المللی به کار گرفته می‌شدند و چه نسبتی با استقلال سیاسی، منافع ملی و اراده مردم ایران برقرار می‌کردند.
دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵

سیاست خارجی ایران و ضرورت بازتعریف نگاه به آفریقا

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دهه‌های اخیر عمدتاً تحت تأثیر محیط امنیتی پیرامونی، رقابت با ایالات متحده، تحولات خاورمیانه و ضرورت مقابله با فشارهای خارجی شکل گرفته است.
یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵

نظم جهانی به کدام سو می‌رود؟ از قفس آهنین آنارشی تا نظم چندوجهی

نظم بین‌المللی در آستانه یک جابه‌جایی صرفاً ژئوپلیتیکی قرار ندارد، بلکه در حال تجربه تغییری عمیق‌تر در منطق سازمان‌یابی قدرت است. پایان جنگ سرد برای بیش از دو دهه شرایطی را ایجاد کرد که در آن برتری مادی و نهادی ایالات متحده، همراه با گسترش نهادهای بین‌المللی تحت رهبری غرب، به ستون اصلی نظم جهانی تبدیل شد؛ اما این وضعیت اکنون با مجموعه‌ای از روندهای هم‌زمان مواجه است:
یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵

جمهوری اسلامی ایران و جنوب جهانی؛ از هویت مستضعفین تا بازتعریف جایگاه بین‌المللی

در بخش مهمی از ادبیات مربوط به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، گسترش روابط تهران با کشورهای آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین عمدتاً واکنشی به فشارهای غرب، تحریم‌ها و محدودیت‌های ناشی از روابط ایران با ایالات متحده تلقی شده است.
دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵

بازدارندگی به مثابه نهاد امنیت‌ساز؛ چارچوبی برای فهم امنیت در عصر بازگشت سیاست قدرت

یکی از مهم‌ترین کاستی‌های ادبیات امنیت بین‌الملل در دهه‌های پس از پایان جنگ سرد، تقلیل مفهوم امنیت به توسعه نهادهای بین‌المللی، وابستگی متقابل اقتصادی و گسترش هنجارهای حقوقی بود
شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵

بازگشت دولت توسعه‌گرا؛ مدل حکمرانی در عصر رقابت چین و آمریکا

یکی از مناقشه‌های دیرپای علوم سیاسی و مطالعات توسعه این است که آیا مسیر نوسازی سیاسی و اقتصادی الزاماً از دموکراسی عبور می‌کند یا اینکه در برخی شرایط تاریخی، دولت‌های اقتدارگرا نیز می‌توانند نقش موتور توسعه را ایفا کنند.
دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵

روابط ایران و ایالات متحده از منظر روان‌کاوی لاکانی؛ منازعه‌ای بر سر قدرت یا نبردی برای هویت و به‌رسمیت‌شناسی؟

بیش از چهار دهه از آغاز تقابل راهبردی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا می‌گذرد. در این مدت، دولت‌های مختلف در تهران و واشنگتن تغییر کرده‌اند، محیط بین‌المللی دگرگون شده، اتحاد جماهیر شوروی فروپاشیده، نظم تک‌قطبی شکل گرفته و سپس نشانه‌های گذار به جهان چندقطبی پدیدار شده است. با این حال، یکی از پایدارترین متغیرهای سیاست بین‌الملل همچنان تداوم تنش میان ایران و آمریکا بوده است
چهارشنبه ۷ مرداد ۱۴۰۵

بازگشت مرکانتیلیسم به اقتصاد جهانی؛ ترامپیسم و فرسایش نظم اقتصاد سیاسی بین‌المللی

در چهار دهه گذشته، یکی از مهم‌ترین مفروضات مسلط بر اقتصاد سیاسی بین‌المللی آن بود که جهانی‌شدن اقتصادی، آزادسازی تجاری و گسترش زنجیره‌های تولید جهانی، به تدریج منطق ژئوپلیتیکی رقابت‌های کلاسیک را تضعیف خواهد کرد.
سه شنبه ۵ خرداد ۱۴۰۵

رژیم اسرائیل؛ جامعه‌ای نظامی‌شده در قالب یک دولت پادگانی

رژیم صهیونیستی را نمی‌توان صرفاً یک دولت دارای توان نظامی‌بالا یا ارتشی پیشرفته دانست؛ بلکه باید آن را نمونه‌ای خاص از #171دولت پادگانی#187 در جهان معاصر تلقی کرد؛ دولتی که در آن، منطق امنیتی نه فقط بر سیاست خارجی، بلکه بر ساختار اجتماعی، اقتصاد، فناوری، آموزش و حتی هویت ملی سایه انداخته است. در چنین ساختاری، ارتش تنها ابزار دفاع از مرزها نیست، بلکه به ستون اصلی دولت‌سازی و بقای سیاسی تبدیل می‌شود. از این منظر، فهم اسرائیل بدون درک جایگاه ارتش و امنیت در متن جامعه اسرائیلی، اساساً ممکن نیست.
سه شنبه ۵ خرداد ۱۴۰۵

خوانشی دوباره از ایده "پایان پان عربیسم"

خاورمیانه معاصر را نمی‌توان با مفاهیم هویتی قرن بیستم توضیح داد. پروژه‌های فراملی که زمانی ادعای تعریف quotجهان عربquot را داشتند، امروز جای خود را به منطق سخت‌گیرانه دولت-ملت و رقابت امنیتی داده‌اند.
یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵