سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در آیین افتتاحیه رویداد «محرم و عاشورا در آیینه اسناد وزارت امور خارجه» که ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ در مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی برگزار شد، با اشاره به اسناد مرتبط با محرم و عاشورا در آرشیو وزارت امور خارجه، این اسناد را بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایرانیان دانست.
وی در این مراسم با اشاره به حضور سفرا و رؤسای نمایندگیهای کشورهای خارجی مقیم تهران، علما و روحانیون، استادان دانشگاه، پژوهشگران، اصحاب فرهنگ و رسانه و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ، اظهار کرد: موضوع این رویداد تنها نمایش مجموعهای از اسناد اداری و مکاتبات تاریخی نیست، بلکه بخشی از حافظه زنده یک ملت است که با نام امام حسین(ع)، واقعه کربلا، فرهنگ عاشورا و آیینهای محرم پیوند خورده است.
عراقچی با اشاره به جایگاه قیام حضرت اباعبدالله الحسین(ع) در تاریخ، آن را فراتر از یک واقعه تاریخی یا مذهبی و «مکتب زندگی» و «منشوری بیزوال» در زمینه عدالت، حقطلبی، مقاومت در برابر ظلم و دفاع از کرامت انسان توصیف کرد.
وزیر امور خارجه افزود: این قیام زبان جهانی عدالت است و ملت ایران در سدههای متمادی، این مکتب را به عنوان محور زیست مؤمنانه در عرصههای مختلف حیات شخصی، اجتماعی و ملی و به عنوان زبان حقطلبی و سلطهستیزی خود در عرصه بینالمللی برگزیده است.
وی برگزاری رویداد اسنادی «محرم و عاشورا در آیینه اسناد وزارت امور خارجه» را فرصتی برای بازخوانی پیوندهای تاریخی ایرانیان با جهان از منظر محرم، عاشورا و آیینهای مرتبط دانست و گفت: هر سند، گواه یک تعامل و هر ورق، روایتگر تلاشی از پیوند دیرینه ایرانیان با این قیام است.
عراقچی با اشاره به نمایش صدها سند منتشرنشده، که برخی از آنها برای نخستینبار در این رویداد به نمایش درآمدهاند، اظهار کرد: بررسی این اسناد نشان میدهد که صیانت از مقدسات و ترویج فرهنگ عاشورا، همواره بخشی از تعهد ملی و هویت دیپلماتیک ایرانیان در تعامل با جهان بوده است.
وی به نمونههایی از اسناد موجود اشاره کرد و گفت: گزارشهای برگزاری مراسم عاشورا در پترزبورگ، استانبول، قفقاز و شهرهای هند، تشکیل تکیههای مشترک در بادکوبه و مکتب شرافت در بغداد، از جمله اسنادی هستند که به این موضوع پرداختهاند.
وزیر امور خارجه افزود: در لایههای عمیقتر این مستندات، تجلی «عزتطلبی تمدنی» ایران در تقابل با نظام سلطه و قدرتهای استعماری به چشم میخورد و دیپلماسی ایران در این اسناد، یک «دیپلماسی انسانمحور» است که از فرصتهای مختلف برای تعالی ارزشهای بشری استفاده میکند.
عراقچی با بیان اینکه این اسناد، تاریخ را از سطح تصمیمهای رسمیبه سطح تجربه انسانی نزدیک میکنند، ادامه داد: در این مجموعهها، محرم و عاشورا صرفاً به عنوان یک مناسک مذهبی ثبت نشدهاند، بلکه حضور عاشورا در عرصههای گوناگون زندگی اجتماعی و روابط میان ملتها نیز در آنها قابل مشاهده است.
وی تأمین امنیت زائران، حل مشکلات اقامت و رفتوآمد آنان، پیگیری امور بهداشتی و درمانی و بازگشت زائران بیبضاعت، حمایت از برگزاری مجالس سوگواری ایرانیان مقیم خارج، تلاش برای رفع محدودیتهای مربوط به زبان فارسی و آیینهای مذهبی، تعمیر گنبدها، صحنها و سقاخانهها و همچنین اهدای فرش، چهلچراغ و آثار هنری به عتبات عالیات را از جمله موضوعات منعکسشده در این اسناد عنوان کرد.
وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه این اسناد نشان میدهند فرهنگ عاشورا در یک بستر اجتماعی شکل گرفته است، اظهار کرد: این فرهنگ همواره محل گفتوگو میان سنتهای مردمی، دیدگاههای فقهی، اقتضائات اجتماعی و مسئولیتهای عمومیبوده است و مطالعه اسناد، چندلایگی و پویایی این فرهنگ را آشکار میکند.
عراقچی افزود: از این منظر، عاشورا هم میراث ایمان است و هم میراث اخلاق؛ هم یادآور مظلومیت است و هم دعوت به مسئولیت؛ هم سوگ است و هم آگاهی. پیام امام حسین(ع) در کربلا در مرزهای جغرافیایی محدود نمیشود و زبان کرامت انسان، مقابله با تحقیر، نفی بیتفاوتی و ایستادگی در برابر ظلم است.
وی در ادامه با اشاره به ظرفیت فرهنگ عاشورا برای ایجاد گفتوگو و همدلی میان ملتها گفت: بررسی مجموعه اسناد، تصاویر و آیینها نشان میدهد که عاشورا از یک رخداد تاریخی عبور کرده و به یک «پدیده تمدنی» غنی از مفاهیم والا تبدیل شده است.
عراقچی همچنین با اشاره به شرایط امسال محرم و عاشورا در ایران اظهار کرد: امسال محرم و عاشورای ایران رنگ و بوی دیگری دارد و کشور ایران مورد هجوم آمریکا و اسرائیل قرار گرفت و شهدای فراوانی را تقدیم راه آزادی و سربلندی کشور کرد.
وزیر امور خارجه با اشاره به شهادت شماری از نیروها و شهروندان ایرانی در جریان این حملات، افزود: ملت ایران با وجود این شرایط، پای عزت و استقلال خود ایستاد تا نشان دهد پیام عاشورا را با تمام وجود درک کرده است.
وی در ادامه با اشاره به تجربه تاریخی ملتها در مواجهه با شرایط دشوار، گفت: در لحظات تعیینکننده، ملتهای تحت ظلم با این پرسش مواجه بودهاند که آیا تسلیم شوند و زیر یوغ ظلم زندگی کنند یا برای ارزشها و آرمانهای خود ایستادگی کنند.
عراقچی میهنپرستی را وفاداری به ارزشهایی دانست که به سرزمین معنا میدهند و افزود: آزادی، عدالت، کرامت انسانی و اطمینان از اینکه نسلهای آینده بتوانند مستقل در پهنه جغرافیایی خود زندگی کنند و بر سرنوشت خود مسلط باشند، از جمله این ارزشها هستند.
وزیر امور خارجه با اشاره به درسهای عاشورا اظهار کرد: شجاعت نه با فتح، بلکه با آمادگی برای فداکاری و جانفشانی نهایی برای آرمان سنجیده میشود و قهرمانانی که به عنوان الگوی نسلها شناخته شدهاند، کسانی نبودهاند که به دنبال سلطه و استیلا بوده باشند، بلکه در دفاع از مردم و اصول خود ایستادگی کردهاند.
وی با اشاره به آموزههای قیام امام حسین(ع) افزود: حضرت امام حسین(ع) این میراث را برای پیروان خود باقی گذاشت که مرگ با عزت بر زندگی با ذلت شرف دارد و آزادی مستلزم فداکاری است.
عراقچی همچنین گفت: تاریخ بارها نشان داده است که وقتی ملتها فداکاری، استقامت و تلاش برای حفظ استقلال خود را کنار میگذارند، در معرض خطر از دست دادن هویت جمعی، اراده ملی و توانایی شکلدهی به آینده خود قرار میگیرند.
وی با اشاره به رویکرد جمهوری اسلامی ایران در این زمینه اظهار کرد: ایران بر عهد مقاومت خود، بهرغم همه فشارها، پابرجا ایستاده و خواهد ایستاد.
وزیر امور خارجه در ادامه گفت: ایران امروز ایران ایستاده در مقابل طوفان نامردمی و ظلم است و بر عهد خود با سیدالشهدای زمان، حضرت آیتالله العظمیشهید سید علی حسینی خامنهای، ایستاده است.
عراقچی با تأکید بر اینکه خون شهدای اخیر نباید فراموش شود، افزود: این خونها درخت عدالتخواهی و عدالتطلبی را هر روز تنومندتر خواهند کرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به بیش از ۱۴۰۰ سال سابقه نهضت خونخواهی امام حسین(ع)، آن را فراتر از یک واکنش عاطفی و در قالب یک حرکت اجتماعی و جنبش سیاسی توصیف کرد و گفت: این حرکت، ندای حقطلبی و عدالتجویی کربلا و ظلمستیزی عاشورا را به نقاط مختلف جهان منتقل کرده است.
وزیر امور خارجه در پایان از پژوهشگران، کارشناسان وزارت امور خارجه، سندپژوهان و تمامی همکارانی که در گردآوری و برپایی این نمایشگاه مشارکت داشتهاند، قدردانی کرد.
عراقچی با گرامیداشت یاد و نام حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، شهدای کربلا، سید شهدای انقلاب اسلامی و شهدای دو جنگ اخیر، نمایشگاه «محرم و عاشورا در اسناد وزارت امور خارجه» را افتتاح کرد و اظهار امیدواری کرد این نمایشگاه و نشست تخصصی مرتبط با آن، زمینه شناخت بیشتر و عمیقتر پیوند ایرانیان با قیام عاشورا و بخشی از تلاش آنان در پاسداشت ارزشهای اسلامی و کرامت انسانی را فراهم کند.