دکتر صالحی، رئیس بنیاد ایرانشناسی، در آیین افتتاحیه رویداد «محرم و عاشورا در آیینه اسناد وزارت امور خارجه»، عاشورا را از جمله مؤلفههای مهم هویت فرهنگی و معنوی ایرانیان دانست و بر نقش تاریخی ایران در شکلگیری و تداوم فرهنگ عاشورایی تأکید کرد.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی پیوند ایرانیان با فرهنگ اهلبیت(ع) اظهار کرد: این پیوند به دوره صفویه محدود نمیشود و ریشههای آن را میتوان در سدههای نخست پس از ظهور اسلام و در تحولات تاریخی، فرهنگی و اجتماعی ایران دنبال کرد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به حضور ایرانیان و ایرانیتباران در میان پیروان و یاران اهلبیت(ع)، حضور امام رضا(ع) در ایران، شکلگیری مراکز مرتبط با فرهنگ اهلبیت(ع) در خراسان و دیگر مناطق، مهاجرت فرزندان ائمه(ع) به شهرهایی همچون قم، ری، کاشان، شیراز، قزوین و طبرستان و همچنین شکلگیری سنتهایی مانند وقف، تکایا و حسینیهها، این عوامل را در تداوم و گسترش فرهنگ عاشورا در ایران مؤثر دانست.
صالحی همچنین به تحولات تاریخی از دوره علویان طبرستان تا حکومت آلبویه اشاره کرد و گفت: در این تحولات میتوان روندی از پیوند تاریخی ایرانیان با تشیع و فرهنگ اهلبیت(ع) را مشاهده کرد.
وی با اشاره به بازتاب فرهنگ عاشورا در عرصههای مختلف فرهنگی افزود: این فرهنگ در طول قرنها در ادبیات، شعر، هنر، معماری، تعزیه، فلسفه و اندیشه ایرانی بازتاب یافته و به یکی از موضوعات مهم در میراث فرهنگی و تمدنی ایران تبدیل شده است.
رئیس بنیاد ایرانشناسی همچنین با اشاره به برخی آثار تاریخی و ادبی مرتبط با فرهنگ عاشورا، بر اهمیت توجه به ابعاد اخلاقی و اجتماعی این فرهنگ تأکید کرد و گفت: در کنار جنبههای آیینی و سوگواری، بررسی مفاهیم مرتبط با حق، عدالت، اخلاق و مسئولیت اجتماعی نیز از موضوعات قابل توجه در مطالعه فرهنگ عاشورایی است.
صالحی در بخش دیگری از سخنان خود، عاشورا را دارای ابعاد فراملی دانست و اظهار کرد: مفاهیمی همچون عدالت، کرامت انسانی، آزادگی، ایثار و مقاومت در جوامع مختلف با فرهنگ عاشورا و شخصیت امام حسین(ع) پیوند یافتهاند.
وی با اشاره به برگزاری آیینهای مرتبط با عاشورا در نقاط مختلف جهان، این موضوع را نشاندهنده ظرفیت فرهنگی و فراملی این مناسبت عنوان کرد و افزود: بازخوانی عاشورا میتواند در شناخت ابعاد فرهنگی و اجتماعی آن و نحوه بازتاب این مفاهیم در جوامع مختلف مؤثر باشد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی همچنین بر اهمیت گفتوگو در سیره امام حسین(ع) تأکید کرد و گفت: در روایت واقعه عاشورا، گفتوگو و تلاش برای تبیین دیدگاهها تا آخرین مراحل مورد توجه قرار گرفته است و میتوان از این منظر، گفتوگو و مقاومت را در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار داد.
صالحی در پایان با اشاره به نقش ایران در انتقال و بازتولید مفاهیم عاشورایی در حوزههای مختلف فرهنگی، ادبی و هنری، بر اهمیت مطالعه و بازخوانی این میراث در چارچوب پژوهشهای تاریخی و فرهنگی تأکید کرد.